Trong một bài hát rock năm 1987 có một nhịp trống nghe như được thu âm ở một nơi xa xôi hẻo lánh – một nhịp điệu khô khan, không ngừng nghỉ, dường như lan tỏa trên vùng đất trống trải. Bài hát đã trở thành hit toàn cầu, xuất hiện trên các đài phát thanh từ Sydney đến Stockholm đến Los Angeles. Nhưng đối với nhiều người nghe quốc tế, thông điệp chính trị cấp bách ẩn chứa trong đó vẫn nằm ngoài tầm hiểu biết của họ.

Bài hát không chỉ đơn thuần nói về sự phản kháng một cách trừu tượng. Nó nói về một nhóm người cụ thể, một vùng đất cụ thể ở sa mạc phía Tây nước Úc, và một món nợ mà quốc gia đó vẫn chưa trả hết.

Bài hát đó là “Beds Are Burning” của Midnight Oil , phát hành năm 1987 trong album nổi tiếng Diesel and Dust của họ .

Âm thanh rock toàn cầu của bản thu âm

Midnight Oil đã là một thế lực lớn trong làng nhạc rock Úc trước khi “Beds Are Burning” gây tiếng vang quốc tế. Được thành lập tại Sydney vào giữa những năm 1970, ban nhạc đã dành nhiều năm xây dựng danh tiếng với những màn trình diễn trực tiếp mạnh mẽ và lời bài hát không chịu khuất phục. Ca sĩ chính Peter Garrett — cao gầy, đầu cạo trọc, đầy năng lượng trên sân khấu — không phải là một người thủ lĩnh dễ dãi trong việc thể hiện lập trường của mình.

“Beds Are Burning” xuất hiện với âm thanh khác hẳn so với hầu hết các bản nhạc rock được phát trên đài phát thanh cùng thời. Phần sản xuất mang đến cảm giác rộng rãi và bụi bặm. Tiếng guitar của Jim Moginie và Martin Rotsey tạo nên một hiệu ứng gần như thôi miên, trong khi tiếng trống của Rob Hirst thúc đẩy toàn bộ bài hát tiến lên với một động lực mạnh mẽ khiến người nghe không thể bỏ qua. Những đoạn bass chắc chắn vang lên bên dưới, tạo cho ca khúc một sự thôi thúc trầm lắng và dồn dập.

Bài hát đã lọt vào top 10 ở nhiều quốc gia. Tại Úc, nó là một hiện tượng. Tại Vương quốc Anh và khắp châu Âu, nó trở thành một trong những bài hát rock tiêu biểu của cuối những năm 1980. Khán giả Mỹ đã nghe nó trên đài phát thanh của các trường đại học và sau đó là trên các đài phát thanh chính thống. Giai điệu dễ nghe, âm thanh cuốn hút và nhịp điệu lưu lại trong tâm trí người nghe rất lâu sau khi bài hát kết thúc.

Điều mà nhiều người nghe không hiểu hết vào thời điểm đó — đặc biệt là bên ngoài nước Úc — là bài hát không được viết trong phòng thu như một tuyên bố chung chung. Nó được viết để đáp lại điều mà ban nhạc đã trực tiếp chứng kiến.

Chuyến lưu diễn tại Úc đã định hình nên album.

Năm 1986, Midnight Oil bắt đầu chuyến lưu diễn được biết đến với tên gọi Blackfella/Whitefella. Đây là một hoạt động khác thường đối với một ban nhạc rock nổi tiếng. Thay vì biểu diễn ở các thành phố lớn và những địa điểm hoành tráng, ban nhạc đã đi qua một số cộng đồng xa xôi nhất ở Úc — các cộng đồng thổ dân ở Lãnh thổ Bắc Úc và Tây Úc, những nơi hiếm khi, nếu có, được chứng kiến ​​bất kỳ ban nhạc rock nào đi lưu diễn.

Họ biểu diễn cùng các nghệ sĩ thổ dân Úc, trong đó có ban nhạc Warumpi, với âm nhạc xuất phát trực tiếp từ vùng đất này. Khán giả chủ yếu là người Úc bản địa sống trong các cộng đồng nơi tiếng Anh thường là ngôn ngữ thứ hai hoặc thứ ba, nơi đất đai không chỉ là tài sản mà còn là bản sắc, và nơi lịch sử bị tước đoạt không phải là quá khứ xa xôi — nó hiện hữu, hữu hình và chưa được giải quyết.

Đối với các thành viên của Midnight Oil, chuyến lưu diễn này đã thay đổi cuộc đời họ. Peter Garrett và các thành viên ban nhạc trở về từ những cộng đồng hẻo lánh đó với một sự hiểu biết khác về những gì nhạc rock Úc có thể và có lẽ nên thể hiện. Những điều kiện mà họ chứng kiến ​​ở những cộng đồng đó — nghèo đói song hành với sự giàu có về văn hóa cổ xưa, sự vô hình về chính trị song hành với mối liên hệ tâm linh sâu sắc với đất đai — đã trở thành động lực cảm xúc và chính trị đằng sau album Diesel and Dust .

Album này được thu âm vào năm 1986 và phát hành năm 1987. Gần như mọi bài hát trong album đều được định hình bởi những gì ban nhạc đã thấy và nghe được trong chuyến hành trình đó. “Beds Are Burning” là bài hát thể hiện rõ nét nhất vấn đề cốt lõi.

Người Pintupi và Thông điệp Trở về Đất

Thông điệp của bài hát rất cụ thể. Nó đề cập đến người Pintupi, một nhóm thổ dân vùng sa mạc phía Tây có vùng đất truyền thống nằm ở khu vực sa mạc Gibson ngày nay, trải dài qua biên giới giữa Tây Úc và Lãnh thổ Bắc Úc. Người Pintupi là một trong những người Úc bản địa cuối cùng tiếp xúc với xã hội người định cư, với một số thành viên cộng đồng không gặp người Úc không phải thổ dân cho đến những năm 1960 — vẫn còn trong ký ức của những người còn sống khi bài hát được thu âm.

Trong suốt thế kỷ XX, các chính sách của chính phủ Úc đã tước đoạt đất đai truyền thống của người bản địa, đôi khi bằng vũ lực, di dời họ đến các khu định cư và vùng truyền giáo xa xôi, cách xa nơi mà nền văn hóa của họ được xây dựng. Theo quan niệm của người Pintupi, đất đai không phải là một thứ hàng hóa để trao đổi — mà là nền tảng của luật lệ, nghi lễ, câu chuyện và bản sắc. Sự tách rời khỏi đất đai không chỉ là sự dịch chuyển. Đó là một sự đứt gãy ở cấp độ sâu sắc nhất.

Phong trào đòi quyền đất đai ở Úc đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ. Đạo luật về Quyền Đất đai của Người bản địa (Lãnh thổ Bắc Úc) năm 1976 là một đạo luật mang tính bước ngoặt, nhưng phạm vi ảnh hưởng của nó còn hạn chế và gây tranh cãi. Nhiều cộng đồng vẫn đang đấu tranh để được công nhận chính thức mối liên hệ của họ với vùng đất truyền thống. Phong trào quê hương Pintupi — nỗ lực trở về và duy trì sự hiện diện trên vùng đất tổ tiên — là một cuộc đấu tranh tích cực và liên tục diễn ra chính trong thời kỳ Midnight Oil sáng tác và thu âm album Diesel and Dust .

Bài hát “Beds Are Burning” đặt ra câu hỏi một cách thẳng thắn: làm sao những người mới đến lại có thể sở hữu mảnh đất này, trong khi những người có mối liên hệ với nó từ hàng chục nghìn năm trước lại bị gạt sang một bên? Bài hát không sử dụng ngôn từ ngoại giao. Nó nêu rõ vấn đề và nhấn mạnh rằng nó cần được giải quyết.

Tựa đề bài hát, thường gây khó hiểu cho người nghe không quen thuộc với bối cảnh, có thể được hiểu như một hình ảnh về sự khẩn cấp — rằng tình hình không ổn định, chưa kết thúc, không phải là điều có thể đơn giản bỏ mặc. Theo một nghĩa nào đó, mặt đất dường như không chịu ổn định.

Vì sao bài hát này lại được yêu thích ngoài nước Úc?

Điều thú vị xảy ra khi một bài hát mang thông điệp chính trị cụ thể từ một quốc gia đến tai người nghe ở hàng chục quốc gia khác. Những chi tiết cụ thể có thể phai mờ. Nhưng cảm xúc thì vẫn còn mãi.

Đối với người nghe ở Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Đức, Hà Lan và nhiều nơi khác, “Beds Are Burning” được hiểu là một bài hát về sự bất công — không phải cụ thể về người Pintupi, mà là về cảm giác rằng có điều gì đó sai trái sâu sắc và không thể bị phớt lờ. Sự khẩn cấp trong giọng hát của Garrett, nhịp điệu dồn dập và sự trực tiếp trong câu hỏi trọng tâm của bài hát đã vượt qua biên giới ngay cả khi những chi tiết lịch sử cụ thể không quen thuộc.

Đó không nhất thiết là sự thất bại trong giao tiếp. Midnight Oil đã nói rõ về chủ đề của họ trong các cuộc phỏng vấn, trong phần ghi chú của album và trong các hoạt động vận động công khai. Peter Garrett sau đó trở thành một trong những nhân vật chính trị nổi bật nhất của Úc, phục vụ trong quốc hội và duy trì cam kết của mình đối với quyền của người bản địa và các vấn đề môi trường rất lâu sau thời kỳ đỉnh cao thương mại của ban nhạc.

Bài hát sau đó được sử dụng trong nhiều bối cảnh quốc tế khác nhau — các chiến dịch chống biến đổi khí hậu, các cuộc biểu tình chính trị, các buổi hòa nhạc từ thiện — đôi khi bị lược bỏ phần nào khỏi khuôn khổ quyền sử dụng đất của người bản địa ban đầu. Ban nhạc đã xử lý những việc sử dụng đó một cách cẩn trọng, nhìn chung luôn nỗ lực để nguồn gốc cụ thể của bài hát vẫn là một phần câu chuyện của nó.

Về bản chất, sức ảnh hưởng quốc tế của bài hát đến từ thực tế rằng trải nghiệm mà nó mô tả — đất đai của một dân tộc bị chiếm đoạt, quyền lợi của họ không được công nhận, xã hội đa số từ chối đối mặt hoàn toàn với những gì mình đã làm — không chỉ xảy ra ở Úc. Nhiều người nghe đã nhận thấy trong đó điều gì đó tương đồng với lịch sử gần gũi hơn với họ. Đó là sự kỳ diệu của âm nhạc mang tính chính trị: cái cụ thể có thể trở nên phổ quát mà không đánh mất nguồn gốc của nó, miễn là nguồn gốc đó được tôn trọng.

Lắng nghe với bối cảnh lịch sử được khôi phục

Sẽ có một trải nghiệm khác biệt dành cho người nghe “Beds Are Burning” khi biết về chuyến lưu diễn Blackfella/Whitefella, biết về phong trào đòi lại quê hương của người Pintupi, biết rằng ban nhạc đã từng đặt chân đến những cộng đồng hẻo lánh đó và lắng nghe những người có mối liên hệ với quê hương đang bị tranh chấp tại tòa án và nghị viện, trong khi phần lớn người dân Úc lại hướng sự chú ý sang những vấn đề khác.

Nhịp trống nghe khác hẳn. Tiếng guitar mạnh mẽ hơn. Những câu hỏi trong lời bài hát không còn mang tính chất tu từ mà giống như những câu hỏi mà người viết thực sự cần được giải đáp.

Midnight Oil đã có một lựa chọn có ý thức là không viết một bài hát về người Úc bản địa từ góc nhìn của người ngoài cuộc, như những người quan sát bình luận từ một khoảng cách an toàn. Họ đã đến, họ đã lắng nghe, họ trở về với những thay đổi, và họ đã tạo ra một album cố gắng đưa một phần trải nghiệm đó vào dòng nhạc chính thống. Liệu bất kỳ bài hát rock nào có thể hoàn toàn làm được điều đó hay không là một câu hỏi hợp lý. Điều rõ ràng là nỗ lực của họ rất nghiêm túc và bài hát mà họ tạo ra đã trường tồn.

Về phần mình, phong trào đòi lại quê hương của người Pintupi đã đạt được những kết quả đáng kể trong những năm sau đó. Luật về quyền sử dụng đất đã được phát triển, việc công nhận quyền sở hữu đất đai của người bản địa được mở rộng, và các cộng đồng bị buộc phải rời bỏ vùng đất truyền thống của mình đã nỗ lực không ngừng để tái thiết lập sự hiện diện ở đó. Câu chuyện mà “Beds Are Burning” kể vào năm 1987 vẫn chưa kết thúc, và những câu hỏi rộng hơn mà nó đặt ra về đất đai, chủ quyền và trách nhiệm lịch sử vẫn chưa được giải quyết trọn vẹn kể từ đó.

Một số bài hát chỉ thuộc về thời điểm ra đời của chúng. Những bài khác lại tiếp tục tìm được người nghe mới qua nhiều thập kỷ, vẫn mang trong mình cùng một câu hỏi, vẫn chờ đợi một câu trả lời trọn vẹn. “Beds Are Burning” luôn thuộc loại thứ hai. Khi bật bài hát lên, khung cảnh đất đỏ lại hiện về – và cùng với đó là sức nặng của tất cả những gì bài hát thực sự muốn truyền tải.